Elektrikli ve elektronik cihazlar gerçek şebekede her zaman ideal 230 V veya 400 V gerilim altında çalışmaz. Büyük motorların devreye girmesi, şebeke arızaları, yük değişimleri veya dağıtım sistemindeki geçici olaylar nedeniyle gerilim kısa süreli düşebilir, yükselebilir veya tamamen kesilebilir. Bir ürünün bu koşullarda nasıl davrandığını görmek için laboratuvarda gerilim çökmesi, gerilim yükselmesi ve kısa kesinti testleri uygulanabilir.

Bu testlerin kontrollü ve tekrarlanabilir şekilde yapılabilmesi için programlanabilir AC güç kaynakları kullanılır. Böylece gerçek şebekede oluşması beklenmeden farklı gerilim ve frekans senaryoları güvenli bir test ortamında oluşturulabilir.

Gerilim Çökmesi Nedir?

Gerilim çökmesi veya voltage sag / voltage dip, şebeke geriliminin kısa süreli olarak nominal seviyesinin altına düşmesidir.

Örneğin 230 V ile çalışan bir cihazın giriş gerilimi kısa süreli olarak:

230 V → 160 V → 230 V

şeklinde değişebilir.

Gerilim tamamen kesilmemiştir ancak cihaz normalden daha düşük gerilimle çalışmak zorunda kalmıştır.

Böyle bir durumda ürün;

  • çalışmaya devam edebilir,
  • reset atabilir,
  • korumaya geçebilir,
  • çıkış performansını kaybedebilir.

Ürünün davranışı tasarımına ve düşüşün ne kadar sürdüğüne bağlıdır.

Gerilim Yükselmesi Nedir?

Gerilimin kısa süreli olarak nominal seviyenin üzerine çıkmasına voltage swell denir.

Örneğin:

230 V → 260 V → 230 V

şeklinde bir değişim meydana gelebilir.

Gerilim yükselmesi özellikle girişte bulunan;

  • doğrultucular,
  • kondansatörler,
  • güç yarı iletkenleri,
  • koruma devreleri

üzerinde ek elektriksel stres oluşturabilir.

Bu nedenle ürün tasarımında yalnızca düşük gerilim değil yüksek gerilim davranışı da test edilmelidir.

Kısa Kesinti Nedir?

Short interruption veya kısa kesinti, şebeke geriliminin kısa süreli olarak tamamen ya da sıfıra çok yakın seviyeye düşmesidir.

Örneğin:

230 V → 0 V → 230 V

şeklindeki bir senaryo oluşturulabilir.

Kesinti birkaç periyot veya daha uzun sürebilir.

Ürünün içerisinde yeterli enerji depolaması bulunuyorsa cihaz çalışmaya devam edebilir. Aksi durumda yeniden başlayabilir veya kapanabilir.

Hold-Up Time Nedir?

Güç kaynağının giriş gerilimi kesildikten sonra çıkışını ne kadar süre koruyabildiğine hold-up time denir.

Örneğin bir elektronik güç kaynağı şebeke kesildikten sonra çıkışını:

15 ms

boyunca koruyabiliyor olabilir.

Kesinti bu süreden kısa ise cihaz çalışmaya devam edebilir.

Daha uzun kesintide çıkış gerilimi düşmeye başlayabilir.

Bu özellik özellikle;

  • bilgisayar güç kaynakları,
  • endüstriyel kontrol sistemleri,
  • telekom ekipmanları

gibi kısa şebeke kesintilerinden etkilenmemesi gereken ürünlerde önemlidir.

Test Neden Normal Şebekeyle Yapılmaz?

Gerçek şebekede gerilimin tam olarak istenilen anda ve istenilen seviyede düşmesini sağlamak mümkün değildir.

Örneğin aynı testi şu şekilde tekrar etmek isteyebiliriz:

  1. 230 V ile 5 saniye çalıştır.
  2. Gerilimi 120 V’a düşür.
  3. 200 ms bekle.
  4. Tekrar 230 V’a çık.
  5. Testi 100 kez tekrarla.

Normal prizle böyle bir senaryoyu kontrollü şekilde oluşturmak mümkün değildir.

Programlanabilir AC güç kaynağı ise gerilim değişimlerini otomatik bir sekans halinde uygulayabilir.

STEP, PULSE ve SEQUENCE Modları

Şebeke anomalilerinin simülasyonunda farklı programlama yöntemleri kullanılabilir.

STEP

Gerilim belirlenen seviyeler arasında adım adım değiştirilir.

Örneğin:

230 V → 210 V → 190 V → 170 V

şeklinde bir test oluşturulabilir.

PULSE

Belirli bir gerilim seviyesi kısa süre uygulanıp normal değere dönülebilir.

Örneğin:

230 V → 100 V / 100 ms → 230 V

SEQUENCE

Birden fazla gerilim, frekans ve süre adımı tek bir otomatik test içerisinde çalıştırılabilir.

Bu yöntem karmaşık şebeke senaryolarının tekrar edilebilir biçimde oluşturulmasını sağlar.

Tek Fazlı Cihazlar Nasıl Test Edilir?

Adaptör, televizyon, beyaz eşya veya tek fazlı endüstriyel cihazlarda test kaynağı doğrudan ürünün AC girişine bağlanabilir.

Test sırasında örneğin:

230 V → 180 V → 150 V → 0 V → 230 V

sekansı uygulanabilir.

Aynı anda cihazın:

  • çıkış gerilimi,
  • çektiği akım,
  • yeniden başlama davranışı,
  • hata durumu

izlenebilir.

Ainuo AN61909A-350(F) 9 kVA Programlanabilir AC Güç Kaynağı gibi programlanabilir sistemler tek ve üç fazlı testlerde kontrollü şebeke koşulları oluşturmak için kullanılabilir.

Üç Fazlı Sistemlerde Test

Motor sürücüsü, endüstriyel makine, UPS veya diğer üç fazlı ürünlerde yalnızca üç fazın birlikte düşmesi test edilmeyebilir.

Uygulamaya göre:

  • yalnızca bir fazda düşme,
  • iki fazda gerilim azalması,
  • üç fazın tamamında kesinti,
  • fazlar arasında gerilim dengesizliği

gibi farklı senaryolar da incelenebilir.

Bu testler özellikle kontrol elektroniğinin ve koruma sisteminin anormal şebeke koşullarında nasıl tepki verdiğini görmek için yararlıdır.

Daha yüksek güç gerektiren testlerde Ainuo AN61918A-350(F) 18 kVA Programlanabilir AC Güç Kaynağı gibi üç fazlı programlanabilir kaynaklar değerlendirilebilir.

Frekans Değişimi de Test Edilebilir mi?

Evet.

Şebeke testlerinde yalnızca gerilimin değil frekansın değişimine karşı davranış da incelenebilir.

Örneğin cihaz:

50 Hz → 47 Hz → 52 Hz → 50 Hz

şeklinde kontrollü bir test altında çalıştırılabilir.

Bu özellikle;

  • motorlar,
  • UPS sistemleri,
  • güç kaynakları,
  • frekansa duyarlı kontrol sistemleri

için önemlidir.

Gerilim Düşmesi ile Brownout Aynı Şey midir?

Birbirine yakın kavramlardır ancak kullanım şekilleri değişebilir.

Voltage sag genellikle kısa süreli gerilim düşmesini ifade eder.

Brownout ise gerilimin daha uzun süre nominal seviyenin altında tutulduğu durumlar için kullanılabilir.

Örneğin cihazın:

230 V yerine 180 V ile 30 dakika

çalıştırılması bir düşük gerilim dayanıklılık testi olarak değerlendirilebilir.

Bu test sırasında cihazın aşırı akım çekip çekmediği veya sıcaklığının artıp artmadığı izlenebilir.

Gerilim Düştüğünde Akım Neden Artabilir?

Sabit güç çekmeye çalışan bazı elektronik sistemlerde giriş gerilimi azaldığında aynı gücü sağlayabilmek için giriş akımı yükselir.

Basitleştirilmiş olarak:

P ≈ V × I

ilişkisi düşünülebilir.

Örneğin aynı gücü çekmeye çalışan bir cihazda gerilim azalırsa akım artabilir.

Bu durum;

  • doğrultucu,
  • kablo,
  • sigorta,
  • giriş filtresi

üzerindeki elektriksel yükü artırabilir.

Bu nedenle düşük gerilim testlerinde yalnızca cihazın çalışıp çalışmadığına değil giriş akımına da bakılmalıdır.

Test Sırasında Hangi Değerler İzlenmeli?

Test edilen ürüne göre şu değerler kaydedilebilir:

  • AC giriş gerilimi,
  • giriş akımı,
  • aktif güç,
  • DC çıkış gerilimi,
  • cihazın hata sinyalleri,
  • yeniden başlama süresi,
  • sıcaklık.

Osiloskop veya güç analizörü kullanılarak gerilim çökmesi başladığında ürün çıkışının ne kadar süre kararlı kaldığı da görülebilir.

Özellikle milisaniye seviyesindeki olaylarda yalnızca multimetre ekranı yeterli olmayabilir.

Faz Açısı Neden Önemlidir?

AC gerilimin kesildiği veya tekrar uygulandığı noktanın faz açısı bazı cihazların davranışını etkileyebilir.

Örneğin şebekenin tepe noktasında enerjilendirilen kapasitif girişli bir ürün, sıfır geçişine yakın enerjilendirilen aynı üründen farklı ani akım oluşturabilir.

Bu nedenle gelişmiş test sistemlerinde açma ve kapama anının faz açısı da programlanabilir.

Bu özellik aynı testi tekrar tekrar aynı elektriksel koşullarda gerçekleştirmeye yardımcı olur.

Otomatik Tekrarlı Test Neden Faydalıdır?

Bir ürün ilk gerilim düşmesinde sorunsuz çalışabilir ancak olay yüzlerce kez tekrarlandığında farklı davranabilir.

Bu nedenle test sekansının otomatik olarak tekrarlanması;

  • dayanıklılık,
  • yazılım kararlılığı,
  • koruma davranışı

açısından daha kapsamlı bilgi sağlar.

Örneğin 100 veya 1000 tekrar sonunda cihazın beklenmeyen şekilde kilitlenip kilitlenmediği kontrol edilebilir.

Üretim Testinde Kullanılabilir mi?

Evet.

Her üründe çok uzun bağışıklık testi yapılması gerekmez ancak üretim hattında kısa fonksiyon testleri oluşturulabilir.

Örneğin ürün;

  1. nominal gerilimde çalıştırılır,
  2. düşük gerilime geçirilir,
  3. tekrar nominal gerilime döndürülür,
  4. çıkış fonksiyonu kontrol edilir.

Programlanabilir kaynak bilgisayar veya otomasyon sistemi üzerinden kontrol edilerek test süreci standartlaştırılabilir.

Test Kaynağı Seçerken Nelere Dikkat Edilmeli?

Güç Kapasitesi

Kaynağın DUT’nin normal ve kalkış gücünü karşılayabilmesi gerekir.

Tepe Akımı

Kapasitif girişli cihazlarda yüksek inrush current oluşabileceği için yalnızca RMS akım değeri yeterli olmayabilir.

Tek ve Üç Faz Desteği

Test edilecek ürünlerin bağlantı yapısına göre seçilmelidir.

Gerilim Aralığı

Hem düşük hem yüksek gerilim senaryolarını oluşturabilecek aralık bulunmalıdır.

Sekans Programlama

Gerilim düşmesi, kesinti ve geri dönüş gibi adımlar otomatik oluşturulabilmelidir.

Frekans Kontrolü

Farklı şebeke frekanslarının test edilmesi gerekiyorsa programlanabilir olmalıdır.

Veri ve Otomasyon Bağlantısı

Ar-Ge ve üretim sistemlerinde bilgisayar veya ATE entegrasyonu test tekrarını kolaylaştırır.

Sonuç

Gerilim çökmesi, yükselmesi ve kısa kesinti testleri; elektrikli ve elektronik cihazların gerçek şebekede oluşabilecek anormal koşullara nasıl tepki verdiğini değerlendirmeyi sağlar.

Test sırasında yalnızca ürünün kapanıp kapanmadığı değil;

  • giriş akımı,
  • çıkış kararlılığı,
  • yeniden başlama davranışı,
  • hold-up süresi,
  • koruma fonksiyonları

da incelenmelidir.

Programlanabilir AC güç kaynakları sayesinde gerilim ve frekans değişimleri milisaniye seviyesinden uzun süreli testlere kadar kontrollü şekilde oluşturulabilir ve aynı senaryo tekrar tekrar uygulanabilir.

Bu yaklaşım özellikle güç kaynakları, beyaz eşya, UPS, motor sürücüleri ve endüstriyel elektronik ürünlerin Ar-Ge, doğrulama ve üretim testlerinde gerçek şebeke koşullarını laboratuvara taşımayı sağlar.